Al kort na het verschijnen van de personal computers verschenen ook de eerste computervirussen. Deze "oervirussen" verspreidden zich van gebruiker tot gebruiker via diskettes en waren bijna allemaal erop gericht om systeembestanden te vernietigen en zo de goede werking van de computer te ondermijnen. Nu zijn er naast de virussen ook Trojaanse paarden en hoaxen waarvan de verspreiding via het Internet gebeurt. Dit artikel beoogt om deze verschillende aanvallers op uw computer wat te verduidelijken en, nog belangrijker, hoe U zich ertegen te beschermen.

Virussen

Een computervirus is een programma dat zichzelf kan verspreiden van de ene besmette computer naar de andere en dat op één of ander manier schade berokkent aan de niet besmette computers.
Zoals al gezegd waren de "oervirussen" kleine programmaatjes die van de ene computer op de andere terechtkwamen door het doorgeven van "besmette" diskettes (floppy's). Zodra een besmette diskette in een niet-besmette (onbeschermde) computer terechtkwam, werd het virus door de computer als een uit te voeren opdracht gezien en schreef deze braafjes het virus naar de harde schijf meestal in het opstartgedeelte, (de zogeheten "master boot record"). Telkens als de computer aangezet werd, werd ook het virusprogramma in het systeem geladen met als eenvoudige opdracht om alle diskettes die in het diskettestation gestopt werden, eveneens te besmetten.
Al gauw kwamen antivirus programma's op de markt die weinig moeite hadden om dit type van virussen te detecteren en te wissen. Overigens zijn vooral de "onbeschermde" besturingssystemen gevoelig voor dit soort virussen zoals de oudere MS-DOS, Windows 3.x, en Windows 95/98/ME systemen. Het later ontwikkelde Windows NT besturing systeem (nu recent Windows 2000 gedoopt en het latere Windows XP), hebben een meer afgeschermd systeem en zijn dan ook minder snel op deze manier te besmetten.
Dit heeft de virusschrijvers er echter niet van weerhouden om een ander soort van virussen te ontwerpen die ook in een meer beschermd systeem flink wat schade kunnen aanrichten. In grote lijnen kunnen deze hedendaagse virussen in drie categorieën ondergebracht worden: macrovirussen, vbsvirussen en exe virussen. Al deze types hebben als kenmerk dat ze hun verwoestend werk uitvoeren zonder dat het eigenlijke besturingssysteem van de computer aangetast wordt.
Macrovirussen bestaan uit een serie van opdrachten die door een bestaand Windows programma uitgevoerd kunnen worden. Het meest verspreid zijn de MS-Word macrovirussen. MS-Word is het tekstverwerkingsprogramma van Microsoft waarin de mogelijkheid gecreëerd wordt om bepaalde taken te automatiseren door het schrijven van macro's. Deze macro's worden bij het openen van MS-Word mee opgestart. Helaas kunnen hierin ook minder nuttige functies gestuurd worden zoals het uitschakelen van bijvoorbeeld de "opslaan" functie. Indien nu iemand een tekstbestand naar U mailt, waarin een besmette macro aanwezig is, zal deze telkens bij het opstarten van MS-Word mee opgestart worden en kan U bijvoorbeeld nooit meer de "opslaan" functie oproepen. Tamelijk vervelend, wanneer U net een heel artikel ingetikt hebt en U het niet naar uw harde schijf kan wegschrijven... Het effect van de meeste van deze macrovirussen komt pas na een tijdje boven water en tegen die tijd heeft de eigenaar van de besmette computer waarschijnlijk al verschillende besmette tekstbestanden naar andere mensen gestuurd, zodat de besmetting blijft verdergaan.
VBSvirussen zijn Visual Basic Scriptvirussen. Visual Basic is een programmeertaal die in Windows gebruikt wordt. Programma's die in deze taal geschreven zijn, hebben achteraan de extensie "VBS". Het meest gebruikte emailprogramma Outlook Express (weer van Microsoft) heeft de gewoonte om VBSscripts die gemaild worden dadelijk te starten. Programma's in VBS kunnen de gekste dingen met een computer uithalen zoals het openen van het adresboek van al Uw bekenden en naar al die mailadressen die daar gevonden worden een mailtje sturen met daarin links naar bijvoorbeeld erotische websites, en tenslotte de verstuurde mails naar die adressen wissen uit de verstuurde mails zodat de gebruiker niet eens merkt wat er gebeurd is...
Het beruchte I love you-virus behoorde tot deze categorie.
EXEvirussen zijn EXEcutable (uitvoering) programma's die bij het starten (door een dubbelklik) meteen aan de slag kunnen gaan door bijvoorbeeld alle bestanden met extensie "*.DOC" (tekstbestanden) te wissen.

Trojaanse paarden

Trojaanse paarden zijn programma's die geen schade aan de computer aanbrengen maar wel deze computer openstellen voor de auteur van het Trojaanse paard. Vooral wie over een permanente Internetaansluiting beschikt (kabel of ADSL) dient hiervoor op te passen. De hele inhoud van de harde schijf van uw computer kan dan immers gelezen en gekopieerd worden!
Een variant van Trojaanse paarden zijn DDOS-aanvallen (Distributed Denial of Service). Een klein programmaatje nestelt zich op uw computer en door verdere besmetting ook op die van zo'n 10.000 andere personen. Op een bepaald tijdstip, ingesteld door het schrijven van het programma, begint dit programma een vraagstelling te doen aan één bepaalde Internetserver. Deze vraagstelling vraagt bijvoorbeeld één duizendste van een seconde om uitgevoerd te worden. Als nu echter 10.000 computers tegelijkertijd dergelijke vraagstellingen beginnen te doen naar dezelfde server, gaat deze echter bedolven worden en uitvallen. En wat nog sterker is: als eigenaar van de computer bent U verantwoordelijk als medeplichtige van een dergelijke DDOS-aanval!

Hoaxen

Hoaxen zijn eigenlijk nepvirussen. Iemand stuurt een alarmbericht de wereld in over een heel gevaarlijke en besmettelijk virus en vraagt aan de bestemde om dit aan iedereen door te e-mailen. Te goeder trouw gebeurt dit dan ook en de exponentiële verspreiding van dit nepbericht kan verdergaan. Aangezien het versturen van elke e-mail een beetje van de bandbreedte van het Internet verbruikt, kunnen bij dergelijke exponentiële escalatie hele mail-servers platgelegd worden.

Virusscanners

Gelukkig zijn er ook oplossingen om uw computer te beschermen voor virussen. Verschillende bedrijven hebben programma's uitgebracht die virussen kunnen opsporen en vernietigen. Men noemt deze programma's virusscanners. Meestal kunnen ze probleemloos systeemvirussen en macrovirussen opsporen en vernietigen voordat er enige schade is toegebracht. Het is wel belangrijk dat de virusscanner op regelmatige tijdstippen geüpdatet wordt voor nieuwe virussen! Een vals gevoel van veiligheid is waarschijnlijk nog gevaarlijker dan helemaal geen veiligheid ...
Het is echter heel wat moeilijker om ook bescherming te bieden tegen .VBS en .EXE virussen. Het simpelweg niet meer toelaten van VBS-scripts en EXE-programma's is immers niet haalbaar, omdat daarmee de goede werking van uw computer ondermijnd wordt. Het is daarom als computergebruiker een gouden regel dat u NOOIT bestanden mag openen die op "VBS" of "EXE" eindigen, als u niet zeker bent van wie ze komen, of als u niet heel zeker weet waarvoor ze dienen. Wanneer u dus een e-mail krijgt waaraan een attachment (bijlage) hangt met de naam "win_honderdduizend_euro.exe" (voorbeeld), dubbelklikt u beter NIET op de naam van het attachment (bijlage) want u weet nooit welke gevolgen dit kan hebben. Ook moet u in Outlook Express het automatisch openen van VBS scripts uitschakelen (hiervoor vindt u een patch op http://www.microsoft.com , en in de laatste versies is deze functie trouwens automatisch gedeactiveerd). Omwille van de slechte reputatie van Outlook Express verkiest men trouwens in verschillende bedrijven en/of overheden om een ander emailprogramma te gebruiken (zoals bijvoorbeeld Eudora, http://www.qualcomm.com.
Er bestaan kant-en-klaar virusscanners zoals Norton Antivirus, McAfee en nog heel wat andere die soms zelfs gratis zijn. (zie www.seniorweb.nl voor enkele voorbeelden). Dergelijke virusscanners worden net als elke Windows-toepassing op uw computer geïnstalleerd en bekijkt alle binnenkomende bestanden (via floppy, CD, ZIP, E-mail) of ze niet besmet zijn. Ook kunt u via het Internet uw computer laten nakijken en/of schoonvegen: http://security.symantec.com/sscv6/default.asp?productid=globalsites&langid=nl&venid=sym

Firewalls

Firewalls zijn er om Trojaanse paarden en gelijkwaardige aanvallen vanuit het Internet tegen te houden. Meestal is een firewall een computer met 2 netwerkaansluitingen: één daarvan hangt aan het Internet vast en aan het andere hangen -meestal- meerdere computers die op die manier via de firewall met het Internet verbonden worden. Vanuit de kant van het Internet "ziet" u dus maar één computer: de firewall zelf en er is geen manier om te weten welke of hoeveel computers daar achter hangen. Dergelijk systeem biedt verschillende voordelen. Men heeft maar één Internetaansluiting nodig om met verschillende computers Internettoegang te hebben en daarnaast wordt u efficiënt beschermd tegen aanvallen vanuit het Internet, hoewel de verschillende computers achter de firewall probleemloos en ongehinderd bestanden met elkaar kunnen uitwisselen.
Wie een firewall wil installeren, kan kiezen uit twee types: software- of hardware firewalls. Bij het eerste type wordt een programma geïnstalleerd op een computer met twee netwerkkaarten. Het programma zal er dan voor zorgen dat deze computer als firewall dienstdoet. Er bestaan verschillende programma's hiervoor, zoals Wingate en WinRoute (zware bedrijfsprogramma's voor gebruik door netwerkbeheerders). De meeste van deze programma's zijn echter niet echt goedkoop, en de installatie is soms verre van eenvoudig.
Wie echter over Windows 98 SE, Windows ME of Windows 2000 beschikt, moet echter deze extra software niet aankopen: een rudimentaire -maar kinderlijk eenvoudig te installeren firewall zit hierin reeds ingebouwd, onder de benaming ICS (Internet Connection Sharing). De computer die als firewall dient, moet steeds blijven aanstaan: als deze uitgeschakeld wordt, verliezen immers alle andere computers hun verbinding met het Internet.
Een hardware-firewall is dan een stuk eenvoudiger: het is een doosje met één internetingang die met de kabel- of ADSL-modem verbonden wordt, en daarnaast meerdere (4 bekabelde ethernet en eventueel draadloos WPA beveiligde) uitgangen bevat waarin u de computers plugt die met het Internet verbonden moeten worden. Het doosje (de router) aanzetten en op de aangesloten computer instellen "automatisch netwerk verbinding maken". Enkele tellen later vinden alle machines hun weg naar het Internet. Verschillende types hardware-firewalls worden vergeleken op http://www.security.nl/article/10175/1
Wie niet van plan is om meer dan één computer met het Internet te verbinden, kan ook een "personal firewall" installeren. Het meest verspreide programma is het gratis “ZoneAlarm” en betaalde programma’s zoals “Norton Internet Security”. Houdt u er wel rekening mee dat dergelijke "personal firewall" nooit een even goede bescherming kan geven als de andere beschreven types van firewalls.

Gezond verstand

Tegen Hoaxen is niet veel meer opgewassen dan gezond verstand. Als u melding krijgt over een virus dat zelfs uw beeldscherm kan stukmaken en uw harde schijf kapot brandt, is de kans vrij groot dat het om een hoax gaat. Stuur deze berichten dan ook niet verder de wereld rond. Neem hierover contact op met uw internet provider als u toch twijfelt. Ook kunt u online de laatste hoax meldingen opvragen: http://www.virusalert.nl/?show=hoaxes  

Ton Corbeek

Webmaster Ouderenraad Hoorn

Laatst bijgewerkt 14 januari 2009